Sąd federalny podtrzymuje wyrok z ADA i nakazuje pomoc asystenta przy formularzach urzędowych

W dniu 2 czerwca 2025 r. Sąd Dystryktowy Stanów Zjednoczonych dla Północnego Dystryktu Kalifornii oddalił ponowiony wniosek hrabstwa Alameda o wydanie wyroku z mocy prawa oraz ewentualny wniosek o nowy proces. Orzeczenie to utrzymuje w mocy werdykt ławy przysięgłych przyznający 30 500 USD odszkodowania na podstawie Tytułu II ustawy o osobach z niepełnosprawnościami (ADA) oraz kalifornijskiej ustawy o osobach z niepełnosprawnościami (DPA), a także precyzuje stały nakaz sądowy dotyczący obsługi petentów.

Okoliczności sporu

Sprawa dotyczy zdarzenia z 29 marca 2019 r., kiedy niewidoma właścicielka firmy udała się do biura rejestracji hrabstwa Alameda (Clerk-Recorder’s Office – CRO), aby złożyć oświadczenie o prowadzeniu działalności pod firmą fikcyjną (FBNS). Urzędniczka wskazała błędy techniczne na dokumencie, które uniemożliwiały jego przyjęcie bez poprawek. Z uwagi na brak możliwości odczytania i naniesienia tekstu drukowanego powódka poprosiła o pomoc na miejscu. Pracownicy oraz kierownik odmówili, powołując się na wewnętrzną politykę zakazującą personelowi wypełniania i modyfikowania formularzy za interesantów.

Podczas gdy osoby widzące regularnie dokonują poprawek na miejscu i finalizują rejestrację tego samego dnia, powódce wydano drukowane pismo z instrukcją poprawek, kopertę zwrotną oraz zaoferowano przyspieszoną procedurę korespondencyjną. W konsekwencji powódka musiała wynająć osobę widzącą pełniącą rolę lektora i kopisty w celu sporządzenia poprawnego formularza.

Pozew złożono 18 września 2020 r. Po sześciodniowym procesie na przełomie marca i kwietnia 2024 r. ława przysięgłych orzekła, że hrabstwo naruszyło prawa powódki z ADA w sposób wynikający z rażącej obojętności (deliberate indifference), zasądzając 30 500 USD odszkodowania. 17 stycznia 2025 r. sąd wydał stały nakaz, który hrabstwo zaskarżyło kolejnymi wnioskami 14 lutego 2025 r.

Ustalenia sądu i odrzucenie zastrzeżeń hrabstwa

W postanowieniu oddalającym wnioski sąd odniósł się do głównych zarzutów pozwanego:

• Skuteczna komunikacja: Hrabstwo twierdziło, że płynna rozmowa z powódką stanowiła skuteczną komunikację. Sąd uznał to stanowisko za bezzasadne, wskazując, że proces składania i korygowania wniosku jest elementem komunikacji urzędowej. Używanie przez urzędników określeń przestrzennych typu „tu” i „tam” nie zapewniało osobie niewidomej realnego dostępu do usługi.
• Środki pomocnicze i alternatywy: Sąd ocenił, że drukowane instrukcje czy ścieżka korespondencyjna nie gwarantowały niezależności, ponieważ nadal wymagały pomocy osób trzecich. Również późniejsze wdrożenie samoobsługowych kiosków z oprogramowaniem JAWS nie wyeliminowało potrzeby zabezpieczenia praw petentów z uwagi na potencjalne bariery techniczne.
• Świadoma obojętność: Podtrzymano ustalenie rażącej obojętności, warunkującej odszkodowanie finansowe na podstawie ADA, ponieważ urzędnicy wiedzieli o niepełnosprawności i potrzebie wsparcia, lecz odmówili zapewnienia odpowiedniej usługi asystenckiej.
• Roszczenia stanowe: Sąd potwierdził zastosowanie kalifornijskiego kodeksu rządowego § 11135, odrzucając tezę, że brak wyodrębnionego finansowania stanowego dla danego formularza wyklucza odpowiedzialność, oraz utrzymał kwotę odszkodowania w oparciu o DPA (bez podwójnego naliczania).

Zmodyfikowany stały nakaz sądowy

Aby zapobiec wątpliwościom interpretacyjnym i uniknąć wymogu stosowania przez interesantów sformalizowanych zwrotów, sąd zmodyfikował treść stałego nakazu. Nowe brzmienie zobowiązuje Biuro Rejestracji Hrabstwa Alameda:

„...do oferowania i – w przypadku akceptacji – zapewnienia usług transkrypcji (pomocy lektora/kopisty) każdej osobie niewidomej lub słabowidzącej, która poprosi o pomoc przy formularzu CRO, chyba że Pozwany wykaże, że stanowi to zasadniczą zmianę charakteru usługi lub nadmierne obciążenie w odniesieniu do danego formularza. Niniejszy nakaz nie zobowiązuje CRO do wprowadzania zmian ani poprawek na formularzu już podpisanym.”